محیط زیست و دوزیستان

Archive for the ‘سمندر ها’ Category

سمندرهای تاجدار

در گذشته یک زیرگونه از این گونه در ایران شناسایی شده است. مطالعات اخیر روی تاکسونومی این زیرگونه نشان داده است که این زیر گونه دوگونه مجزا و مشابه را شامل می شوند که به نام های علمی Triturus cristatus و Triturus karelinii شناخته می شوند. باتوجه به اینکه مطالعات چندانی روی گونه های ایرانی این جنس صورت گرفته برخی منابع یکی از دو گونه و برخی دیگر هر دو را در زمره گونه های ایرانی قلمداد می کنند. از نکات جالب توجه در این سمندرها وجود تاج پشتی در نرها در فصل تولیدمثل است. رنگ بدن در سطح پشتی سیاه و یا قهوه ای تیره و شکم نارنجی با نقاط تیره می باشد. گونه دوم  Triturus karelinii نیز بسیار شبیه به این گونه بوده ولی بدن درازتر و قوی تر می باشد. هر دو گونه نیز بسیار به آلودگی آب زیستگاه خود حساس بوده و در جویبارهای کم عمق، با رشد گیاهی وسیع نمی توانند زیست نمایند.

Triturus cristatus                                                      Triturus karelinii                      

http://amphibiaweb.org عکس: سایت

   سمندر آتشین Salamandra infraimmacula

   این سمندر نمونه ای نسبتا بزرگ بوده و حداکثر طول آن به ۴/۳۲ سانتی متر می رسد. البته آقای دکتر کمی در کتاب دوزیستان ایران حداکثر طول این گونه را ۲۸ سانتی متر معرفی نموده است. این گونه برخلاف گونه های دیگر که تقریبا در کناره آب و یا در داخل آب زندگی می کردند در مکان های مرطوب  زیر برگ های پوسیده کف جنگل و در مطان صخره ها زندگی می کند. این گونه کمتر وارد آب شده و برخلاف گونه های دیگر سمندرهای ایران دم آن از دو طرف فشرده نشده است. زیر شکم آن سفید و پهلوها مشکی و پشت آن نیز مشکی با لکه های زرد، نارنجی و یا حتی قرمز است. برخلاف دانش گذشته ما در رابطه با این گونه، این گونه در زمستان ها فعال بوده و در نقاط مرتفع در  تابستان ها نیز فعال می باشد. گونه ای بسیار زیبا بوده که در ایران، لبنان، اسرائیل، ترکیه و سوریه زیست می نماید. همچنین در حال حاظر وضعیت مطلوبی داشته و نیازی به اقدامات حفاظتی ندارد.

http://amphibiaweb.org عکس: سایت  

لارو سمندرآتشین

* همانطور که می دانید لاروهای اغلب گونه های دوزیستان در آب زندگی می کنند چون آبشش دارند.

  سمندر آذربایجانی Neurergus crocatus و سمندر کردستانی Neurergus microspilotus

  چند و قتی که سرم خیلی شلوغ بوده و نتونستم مطلبی اظافه کنم. که از همه‌ی دوستان عذر خواهی می‌کنم. در این مطلب در مورد دو گونه دیگر از سمندرهای جنس Neurergus  ایران که متاسفانه کمتر شناخته شده اند و بازهم با توجه به تخریب زیستگاه ها در ایران و دو کشور همسایه ترکیه و عراق در حال نابودی هستند صحبت می‌کنیم. نام فارسی این دو گونه سمندر آذربایجانی و سمندر کردستانی است که تقریبا در زیستگاه های نزدیک یکدیگر زندگی می‌کنند. سمندر آذربایجانی در کردستان ایران بخش‌های از ترکیه و کردستان عراق زیست می‌نماید و بومی این سه کشور است. در جویبارهای کوهستان زندگی کرده و در بهار تخم‌ریزی می‌نماید.در فهرست سرخ IUCN در زمره حیوانات آسیب پذیر می‌باشد. سطح پشتی این گونه قهوه‌ای تا سیاه با لکه‌های زرد بوده و سطح زیرین بدن در جنس نر نارنجی و در جنس ماده زرد می‌باشد. معمولا در ارتفاعات ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ متری زیست می‌نماید. گونه دیگر سمندر کردستانی است که در کوه‌های اورمان در مرز ایران، عراق و ترکیه زیست می نماید. این گونه نیز مانند گونه قبلی در جویبارهای کوهستانی زیست نموده و در فهرست سرخ IUCN در زمره حیوانات آسیب پذیر طبقه بندی شده است. در ارتفاعات ۱۳۰۰ تا ۱۴۰۰ متری معمولا زندگی کرده و رنگ‌بندی اآن مشابه گونه قبلی بوده با این تفاوت که لکه‌های زرد کوچک و به تعداد بیشتری دیده می‌شوند. هر دو گونه در نزدیکی جویبارهای محل زیست خود تنها از آب خارج می‌شوند و زندگی خشکی زی برای این دو گونه ناشناخته است.  

                                              سمندر کردستانی                                             سمندر آذربایجانی

http://amphibiaweb.org عکس: سایت

سمندر لرستانی(Neurergus kaiseri) یکی دیگر از گونه‌هایی که بومی (endemic) بوده و بسیار زیبا می‌باشد این گونه است که متاسفانه در برخی نقاط کشور از جمله آکواریوم فروشی‌های تهران، اصفهان و شاید جدیدا در شهرستان‌های دیگر با اسم خنده‌دار سمندر آبی و برخی اسم‌های دیگر و جالب‌تر از آن بعنوان گونه‌ای که از مالزی و یا کشورهای دیگر وارد شده می‌فروشند این گفته‌ها را من از صاحبان مغازه‌ها شنیده‌ام. در مجموع سمندر لرستانی گونه‌ای است که نسبت به دو گونه یاد شده اندازه کوچکتری داشته اما بطور متوسط ۱۵ سانتی متر و یا کمتر طول دارد ناحیه شکمی آن نارنجی رنگ بوده و ناحیه پشتی آن دارای لکه‌های به هم پیوسته مشکی و یک خط مهره‌ای نارنجی می‌باشد. متاسفانه با توجه به صید بی‌رویه این گونه و عدم رسیدگی سازمان‌های چون محیط زیست جمعیت آن به شدت کاهش یافته است به گونه‌ای که در فهرست سرخ IUCN بعنوان گونه‌ای در معرض خطر انقراض قرار گرفته است. جالب توجه است که سمندرهایی مثل سمند لرستانی اگرچه در آب‌های سرد زیست می‌نمایند اما نسبت به گرما نیز مقاومت بیشتری نسبت به گونه‌های سمندر جویباری و گرگانی داشته و برای مدت چند ماه و حتی یک سال هم در آکواریوم می‌تواند زیست نماید اما به دلیل اینکه این جانوران نیاز به خروج از آب داشته و آب های سرد را می پسندند دچار مشکلات فروانی شده و در نهایت این گونه‌های بسیار ارزشمند می میرند از تمامی علاقه‌مندان به محیط زیست و جانوران این کشور زیبا می‌خواهم و بهتر است بگویم خواهش می‌کنم از خرید این جانوران برای نگهداری در خانه صرف نظر کرده و از سویی دیگر در صورتی که مراکز فروش آنها را مشاهده نمودند به سازمان محیط زیست اطلاع دهند. البته امیدوارم که این سازمان کاری از پیش ببرد. در این صورت حداقل ما مسئولیت خود را انجام داده و با از دست دادن بازار فروش برای این جانور می‌توان امیدوار بود که صید آن از طبیعت کاهش یابد. در مطلب آینده توضیحات بیشتری را درمورد این گونه در اختیارتان قرار می‌دهم.  

سمندر گرگانی Paradactylodon gorganensis نیز مشابه گونه قبلی بوده و از لحاظ اندازه، شکل کلی بدن و رنگ آن مانند گونه قبلی است. تنها تفاوت‌های جزیی در ساختار جمجمه و زمان تولید مثلی وجود دارد. البته برخی از متخصصین اختلافاتی را در اندازه برخی از قسمت‌های بدن بین ذو گونه ذکر کرده‌اند که تعدادی از آنها در برخی موارد جداکننده دو گونه نیستند. از سویی دیگر برخی متخصصین اعتقاد بر وجود یک گونه داشته و این نمونه را یک جمعیت جدا از گونه قبلی می دانند. در مجموع این گونه بسیار مشابه گونه قبلی بوده و همچنین تخم‌ها، لاروها و برخی حصوصیات تولید مثلی مشابه گونه قبلی است. این گونه نیز در چشمه جویبارهای کوهستانی رشته کوه‌های البرز در شمال شرقی ایران یعنی استان گلستان زیست می نماید. متاسفانه بسیاری از محققین داخل و خارج کشور به بهانه‌ی نمونه برداری‌های علمی هر ساله تعداد زیادی از لاروها و بالغین این گونه را از برخی زیستگاه‌های معروف آن صید می‌کنند بطوریکه جمعیت آن به شدت کاهش یافته ودر فهرست سرخ IUCN به عنوان گونه‌ی در معرض خطر (En) ذکر کرده است. در این جا لازم در رابطه با سایت IUCN نکاتی را متذکر شوم در این سایت شما می‌توانید نام گونه‌های در معرض خطر و به عبارت دیگر وضعیت گونه را در حال حاظر و سال‌های گذشته مشاهده نمود و همچنین برخی برنامه‌های حفاظتی در رابطه با برخی گونه‌ها را مشاهده نمود. در ضمن وضعیت هر گروه بصورت مخفف ذکر می‌گردد در ضمن در سایت تمام گروه‌ها مانند گروه در معرض خطر و … تعریف شده‌اند. آدرس این سایت در پیوند‌های روزانه قرار داده شده است.

تا کنون هیچیک از محققین نتواسته‌اند زمان دقیق تولید مثلی این گونه را مشخص نمایند اما احتمالا در فصول بهار این گونه جفت گیری نموده و تخم های خود را که در دو استوانه ژله‌ای قرار دارند در آب می گذارد این استوانه ها یک سر به یکدیگر متصل بوده و از همان قسمت مادر آنها را به بستر می‌چسباند. با توجه به اینکه این گونه در آب های بسیار سرد معمولا زیر ۱۰ درجه سانتی‌گراد زندگی می‌کند مراحل جنینی نسبتا طولانی است. پس از خارج شدن لارو ها از تخم انها مدت چند روز بی حرکت بوده تا کیسه زرده شان جذب شود پس از آن شنای فعال داشته و از موجدات کوچک آبزی بخصوص لارو حشرات تغذیه می‌کنند در مراحل بعدی پس از گذشته چند هفته پاهای جلویی ظاهر می‌شود که آنها به لاروها در حرکت در بستر و حفظ تعادل در هنگام شنا کمک می‌کنند. پس از گذشت بیش از یک دوما اندم‌های جلویی و عقبی رشد نمود و لاروها به راحتی می‌توانند در بستر حرکت نمایند در تما این مدت آبشش ‌های خارجی مشخص بوده و شما در زطر میکروسک.پ می‌توانید حرکت گلوبولهای قرمز خون را در زیر آنها مشاهده نمایید. رنگ بدن لاروها تنوع زیادی داشته و از کرم تا قهوه‌ای تیره با لکه‌های سفید تا زرد دیده می شوند. لاروها پس از گذشت حداقل ۱ سال آبشش‌های خود را از دست داده و می‌توانند وارد خشکی شوند اما فط مناطق بسیار مرطوب و یا در روز های بارانب و برفی چراکه شش آنها تکامل نیافته بوده و بیشتر اکسیژن مورد نیازشان را از طریق پوستشان جذب می‌نمایند. لازم به ذکر است که لاروها مانند بالغین رژیم غذایی گوشتخواری دارند.

در مطلب پیشین به سمندر جویباری اشاره نمودیم که در این مطلب اطلاعات بیشتری در رابطه با این گونه در اختیارتان قرار می دهیم. این گونه سمندر در گروه سمندرهای اولیه قرار دارد و از خانواده‌ای است که می‌توان گفت پراکنش آسیایی دارند و خویشاوندان نزدیک آنها در چین، ژاپن، کره جنوبی و شمالی، روسیه و یک گونه نیز در افغانستان زیست می نماید البته اطلاعات زیادی در رابطه با گونه‌ای که در افغانستان زیست می‌نماید وجود ندارد و با توجه به وضعیت این کشور در سالهای اخیر و عدم توجه به جانوران بومی امکان منقرض شدن این گونه نیز می‌رود که امیدواریم این اتفاق تا این لحظه به وقوع نه پیوسته باشد. با توجه به اولیه بودن این گونه از لحاظ تکاملی، گونه‌ای بسیار حساس به شرایط اقلیمی بوده و کوچکترین تغییرات در زیستگاه‌های آن ممکن است به نابودی آن منجر گردد. بعنوان مثال در زمانی که برای بازدید و نمونه برداری به یکی از زیستگاه‌های این گونه در اردبیل رفتیم در محل‌هایی که در حدود ۱۰ سال پیش از بازدید ما نمونه برداری صورت گرفته بود نتوانستیم هیچ نمونه‌ای را بیابیم و براین اساس ما نمونه برداری از زیستگاه‌های دیگر را به حداقل رسانده و سعی نمودیم به زیستگاه‌های موجود آسیب نرسانیم. در مجموع زیستگاه‌های این جانور در جنگل های شمالی کشور به شدت در معرض تهدید بوده چراکه قطع بی رویه درختان، استفاده جانوران اهلی از چشمه جویبارهای محل زندگی این جانور بعنوان آبشخور و در برخی موارد بعنوان حمام (چوپانان گله‌های گاو و یا گوسفند حود را وارد برکه یا جویبارها در مکان‌هایی که عمق آب کافی باشد می‌نمایند و موجب آلودگی و تخریب زیستگاه‌های این جانور می‌شوند)، صید بوسیله دانشجویان و یا کارشناسان موزه‌های تحقیقاتی و دانشگاهی داخل و خارج کشور موجب شده تا در برخی مناطق جمعیت اینگونه بکلی نابود و یا جمعیت آنها به شدت کاهش یابد. چنانکه اسم این گونه در فهرست سرخ IUCN بعنوان گونه‌ای در معرض تهدید به ثبت رسیده است.

در مطلب آینده در رابطه با تولید مثل و لاروهای این گونه صحبت خواهیم نمود.

http://amphibiaweb.org عکس: سایت